تجمع پرنده های دریایی در ساحل جنوب غربی خارگ که معروف است به کشتی سوخته مناظر زیبایی دارد و آدم را به فکر آشتی با طبیعت می اندازد. گرچه همین طبیعت فرداست که با دست های من و ما برای راه اندازی کارخانه های گوناگون یا به راه اندازی بزرگترین طرح های نفتی، به نابودی رود.

مهندس علیرضا ارزنده

 گزارش سایت اندیشه ورزان برنا و هفته نامه نسیم جنوب در خصوص رویت لکه های سرخ رنگ در سواحل نایبند بر نگرانی های دوستداران محیط زیست افزود. بر همین اساس بر آن شدیم رسالت اداره کل محیط زیست بوشهر را به عهده بگیریم و در این زمینه اطلاع رسانی نماییم تا هم میهنان گرامی با این پدید آشنا شده، وحشت عمومی بوجود آمده ( بر اساس نوشته سایت اندیشه ورزان برنا) را کنترل نماییم.

Red Tide یا کشند سرخ چیست:

ساحل نشینان هر از چندگاهی طیف های رنگی زیبایی را در حاشیه ساحل شاهد هستند که منظره ای زیبا و در عین حال ترسناک را به بیننده عرضه می کند. ناحیه ای گاهاً به وسعت چندین کیلومتر به رنگ سرخ، بنفش، نارنجی، زرد و حتی قهوه ای که توسط موجوداتی میکروسکپی بوجود می آید. وجود هزاران یا گاهاً میلیونها عدد از این موجودات میکروسکوپی در یک میلی لیتر آب باعث بوجود آمدن این رنگها و این منظره ی بدیع می گردد.

Plenty Gazelles are dying here

As the tragedy of death of Gazelles in kharg  has reached to its climax, many other groups have joined us to help protect these unique gazelles. The Association of Tehran Based’ Boushehris has issued a testifying letter concerning the Environmental pollutions in Kharg island.

The link below is the text of protest in Farsi

Letter of protest against environmental pollutions in kharg island

 اینجا بسیار آهو می میرد

با اوج گرفتن فاجعه ی زیستی مرگ آهوها در جزیره خارگ، انجمن بوشهریهای مقیم تهران  با بیانیه ای به دفاع از محیط زیست جزیره پرداختند. متن بیانیه را که در هفته نامه نسیم جنوب به چاپ رسیده در لینک زیر مشاهده کنید.

 اعتراض بوشهریهای مقیم تهران به آلودگی های محیط زیست در جزیره خارگ

 جلبک های دریایی و آنچه باید بدانیم

مصطفی دهقان

ahlejonoob@yahoo.com

 

اهمیت و کاربرد جلبکهای دریایی از نظر پیشینه تاریخی به قبل از میلاد برمی گردد . در آن زمانها چینیها از صندل های چوبی استفاده می کردند. این کفشها به مرور موجب سفت شدن، ترک خوردن و زخم شدن کف پا می شدند. استفاده از جلبکهای دریایی باعث نرمی و کاهش التهاب پوست و بند آمدن خونریزی از محل زخمها می گردید و حتی خوراکی برخی از آنها ، جهت درمان بسیاری بیماریهای میکروبی وانگلی روده و گواتر استفاده می شد(Teseng1983).

نفتی ها همچنان به تخریب محیط زیست می اندیشند!

اخبار استانی بوشهر امروز در گزارشی با اعلام اینکه" کلاغهای هندی در جزیره خارگ مزاحمت های زیادی را برای صنعت نفت ایجاد کرده اند، اعلام داشت که این کلاغها که حدود ۴۰ سال پیش توسط شرکت نفت و برای کنترل جمعیت موشها به جزیره آورده شده اند، بیش از حد پرجمعیت شده اند و می بایست با  آنان به مبارزه پرداخت "

اولا این کلاغها را شرکت نفت به جزیره نیاورده و حضورشان در جزیره نیز بیش از ۴۰ سال است. ثانیا کلاغهای متین جزیره را با صنعت نفت چه کار است؟ این نخستین بار نیست که نفتی ها با همکاری اداره حفاظت از محیط زیست دست به نابودی و تخریب جانوران و پرندگان و در کل زیست بوم طبیعی در خارگ می زنند.

از دلایل جالب توجهی که در توجیه حرکت خود برای نابودی این پرندگان اعلام کرده اند می توان به این موارد اشاره کرد: آلوده کردن معابر عمومی بوسیله مواد دفعی، حمله دسته جمعی به مردم، مزاحمت برای نوزادان آهوان، قرار گرفتن در مسیر هواپیما، قطع کردن سیم های مخابراتی و از همه مهمتر ایجاد مزاحمت در صنعت نفت!

با این توصیفاتی که در این گزارش از کلاغهای هندی جزیره خارگ ارائه کرده اند باید گفت که این پرندگان سیاه چرده، کلاغ نیستند و در واقع نوعی دایناسور بالدار هستند که از روزگار ماقبل همچنان در حال زیستن در جزیره هستند و همواره مانع از صدور نفت و آزار و اذیت پرسنل از جان گذشته ی محیط زیست ویا . . . شده اند.

گفتنی است که دو سال پیش نیز مدیران نفت و محیط زیست و استاندار و بوشهر در جلساتی که مدیریت عملیات عمومی (اداره ای که منحل شد) و شهرداری و بخشداری جزیره برپا کردند، تصمیم گرفتند که ورود هر نوع جاندار چهارپا به خارگ و زیستن آن در جزیره را ممنوع اعلام کنند. حتی در جلساتی ویژه آقای استاندار تشریف آوردند به خارگ ( با هلیکوپتر) که در مورد خروج بزهای جزیره خارگ هرچه زودتر تصمیم گیری کنند.

آنها سمت بخشداری جزیره خارگ را تا آنجا به خفت و خواری کشیدند که بخشدار محترم می بایست می نشست پشت میز و درخواست افرادی را که می خواستند برای مراسم استقبال یا دیگر مراسم، گوسفندی را به جزیره وارد کنند (جهت ذبح)، تایید کند. در واقع ورود احشام به جزیره حتی برای ذبح نیز باید با مجوز از سوی بخشداری و با همکاری نیروی انتظامی در جزیره انجام شود! حال کلاغهای بیچاره که جای خود دارند. . .

آلودگي سواحل خليج فارس به طور کامل پاکسازي نمي شود

بر اساس اعلام سازمان محيط زيست استان گلستان، شرکت توانير که آلوده کننده سواحل خليج فارس است، بايد براي رفع اتهام منطقه آلوده را پاکسازي کند. اين در حالي است که سازمان محيط زيست اعتقاد دارد نمي شود اين منطقه را به صورت صد در صدد پاکسازي کرد.

آلودگی سواحل خلیج فارس به طور کامل پاکسازی نمی شود

تکلیف پاکسازی آلودگی نفتی خلیج فارس مشخص نیست

هيچ کس مسئوليت پاکسازي سواحل خليج فارس را برعهده نمي گيرد. شرکت توانير مقداري از گل‌هاي ساحل را برداشته و اسم اين کار را پاکسازي گذاشته است. اظهارات ضدو نقيض درباره علت و ميزان آلودگي هنوز ادامه دارد.

تصویر ساحل آلوده شده خلیج فارس

بر روی ادامه مطلب کلیک کنید

تخریب مرجانها از گذشته تا حال

27 مرداد 1334

«... چند تا صدف جای سیگاری خریدم. از این صدفها در خارگ فراوان است. زیرا هنوز چنانکه پیشترگفتم در فصل صید مروارید دو سه نفر غوص می کنند. . .  مقداری هم صدف و گوشماهی و غیره تهیه کرده بودم که یک جعبۀ کوچک از آن را توسط باقری که چندی پیش از من رفته بود برای « بهمن » پسرم فرستادم و بقیه را با خودم خواهم برد. دو قطعه مرجان هم تهیه کرده ام. اینها  Polypier است نه مرجان. تقریبا از یک نوع اند ولی دوستان ما آن را مرجان می خوانند.

چندی پیش که که جزر دریا بیش از هر فصلی بود و آب دویست سیصد متر عقب می رفت عده ای از دوستان برای آب تنی – بخصوص عصرها – خیلی دور می رفتند. یکی از این روزها هاشمی و خداقلیان در زیر آب شفاف (دریا آرام بود) چیزهایی شبیه به گیاهها و گلهای بسیار زیبا و رنگارنگ را دیدند و خواستند از آن بچینن ولی چون سفت و محجر بود نتوانستند و فقط قطعه ای از آن شکستند. خداقلیان به فکر افتاد که برود و اهرم و دیلم و لوازم بیاورد و یکی از آن «گلهای سنگ» را بکند. رفت و لوازم کار را آورد و پس از رنج بسیار و مجروح کردن دستهای خود یکی از این «مرجان»ها یا Polypier «پولی پیه»ها را کند و به اردوگاه آورد. . . این را هم باید بگویم که این «پولی پیه»ها یا «مرجان» ها اول بوی ماهی گندیده (یا بوی تند شرجی) را می دادند و این بو فقط پس از مدتی زائل می گشت. . . همه (زندانیان سیاسی تبعید شده به خارگ) در صدد کندن مرجان برآمدند و این سرگرمی به سربازان نیز سرایت کرد و برخی از آنها مرتبا از این «مرجان»ها کنده، سفید کرده به بوشهر می فرستادند و از قرار یکی بیست – سی ریال به فروش می رسانیدند. . .من دو قطعۀ کوچک از این مرجانها با خود می بردم. همراهان من هم چند قطعه داشتند و همه را در یک پیت حلبی جا دادیم و دور آن را پارچه و کهنه گذاشتیم که نشکند. . . » 

سطوری که خواندید گزیده ای بود از مجموعه خاطرات یک زندانی سیاسی در جزیره خارگ که در خلال سالهای 33 و 1334 شمسی به رشته تحریر در آمده است. می بینید که این افراد در آن سالها چگونه ناشیانه مرجانها را تخریب می کرده اند. البته این تنها بخشی از عوامل تخریب کنندۀ مرجانها در اطراف جزیره مرجانی خارگ است. و اگر این موضوع را با تخریب کمربند مرجانی خارگ و خارگو جهت لوله گذاری نفت در سال 36 مقایسه کنیم چندان عجیب نخواهد بود. چرا که در آن حادثه که بی شک می توان آن را به حمله ای وحشیانه تشبیه کرد؛ کمربند مرجانی خارگ در ناحیه شمال شرقی و جنوب خارگو به کلی از بین رفت و حتی امروز با گذشت 48 سال از آن واقعه همچنان آثار آن مشهود است . در واقع امروز تنها بخش محدودی از ریف های مرجانی خارگ زنده است که آن هم به دلیل تور اندازی های ناشیانه و بیش از حدّ ماهیگیران، گام نهادن افراد بر روی شاخه های ترد و شکنندۀ آنها، رها کردن قفس های ماهیگیری و تورهای بی استفاده در میان مرجانها و . . . به سرعت در حال نابودی است. هرچند امروز جریمه های سنگینی هم برای متخلفین در نظر گرفته شده اما همچنان فعالیت ها در زمینۀ پیشگیری از تخریب و احیای مجدد این جنگلهای باران زای دریایی بسیار اندک است.

در واقع زندگی ما به این مرجانها بسته است. چرا که این مرجانها علاوه بر دفع امواج تخریب کنندۀ حاصل از زلزله های دریایی، نقش عمده ای در تنوع آبزیان خوراکی و پرورش آنها دارند. و اگر خواهان تغذیه از ماهیان خوش طعم دریا و داشتن سواحل زیبا و دریایی پاک و پناهگاهی در برابر امواج و زلزله های دریایی و . .  . هستیم باید در حفظ و احیای این مرجانها بکوشیم.

در زیر بخشی از جرایم مربوط به تخریب محیط زیست در سال جاری آورده می شود:

1-     آهو  ( زنده یا مرده )  = 960 هزار تومان

2-     لاک پشت دریایی = 640 هزار تومان

3-     لاک پشت برکه (جنگلی) = 12 هزار تومان

4-     مرجان های دریایی (هر کیلو) = 50 هزار تومان

                   ماهی مرکب یا خساک

هر سال با آغاز فصل بهار که در جنوب مقدمه ای کوتاه بر حکایت طولانی تابستان و گرماست، ماهی ها نیز برای تخم گذاری و تولید مثل به سواحل و آبهای کم عمق خلیج فارس پناه می آورند. از جمله ماهی مرکب یا « خسّاک» که در میان ساحل نشینان جزیره خارگ به «نکله» (Nekle) معروف است.

ماهی مرکب از خانوادۀ هشت پاهاست و از قابلیت های جالبی جهت گریز از دشمن برخوردار است. در مواقع احساس خطر، می تواند به سرعت تغییر رنگ داده و خود را همرنگ با محیط کند. خواه پیرامونش پاره آهن های زنگار بسته باشد، خواه ماسه های سپید رنگ و یک دست در کف دریا. همچنین ممکن است گاهی در محیطی قرار گیرد که دیگر تغییر رنگ کارساز نباشد؛ در چنین وضعیتی ، به سرعت محیط را آنچنان به سیاهی می کشاند که حتی صیاد به سختی خویش را می بیند. چه رسد به ماهی مرکب.

ماهی مرکب دارای گوشتی لذیذ است و به دلیل سرشار بودن از فسفر می تواند به عنوان داروی خوبی جهت درمان بیماریهایی چون کمردرد و . . . استفاده شود. همچنین از مرکب آن در خوشنویسی بهره می گیرند و به دلیل دوام طولانی رنگ آن، بسیار مورد توجه خوشنویسان است. کمر خسّاک را هم که به شکل لاکی از جنس آهک است در تهیۀ پودر کیک استفاده می کنند و نیز با نام تجاری «کف دریا» در عطاری ها برای مصارف گوناگون غدایی و دارویی موجود است. 

مرجانهای باستانی خارگ موزه ای طبیعی در خلیج فارس

خلیج فارس شهرت عظیم خود را در جهان قدیم زمانی بدست آورد که دریانوردان فنیقی در سفرهای بازگشت ازاین منقطه، با خود ظروف مملو از مایع سیاه و بدبویی را به اروپای آن زمان سوغات بردند که برای روشنایی و گرما بکار برده می شد. در حقیقت خلیج فارس و نفت ارتباط لایتزالی با یکدیگر دارند. در آثار تاریخی کهن جهان، به کرات از خلیج فارس و زندگی پیرامون آن اشارات مفصلی شده است.

          اما به دقت که بنگریم در خلیج فارس چیزهای دیگری هم هست که صرف نظر از نفت می تواند گواه قدمت و نشان اهمیت و موجب تحریک استعمارگران تاریخ نسبت به این نقطه از نقشه بوده و باشد. سواحل مناسب برای پهلوگیری کشتی های عظیم، منابع آب آشامیدنی شیرین جهت دریانوردانی که از این مسیر می گدشته اند، بازار مناسب جهت خرید و فروش کالاهایی چون گیاهان دارویی، انواع ادویه، آهن آلاتی چون روی، فولاد، قلع، سرب و مهمتر ازهمه مروارید و حتی برده های آفریقایی. البته اینها تنها کالاهایی است که کمپانی هند شرقی هلند (VOC) در خلال سالهای 1750 تا 1766 میلادی در نقاط مختلف خلیج فارس از جمله تجارتخانه ی خود در جزیره خارگ داد وستد کرده است.

          با وجود اینها و علی رغم سالها زیر و روشدن خاکهای زرخیز خارگ، همچنان می توان فسیل هایی را که بی شک مربوط به هزاران سال پیش هستند، در گوشه و کنارجزیره و بر پیکره ی صخره های خارای مرجانی مشاهده نمود. در واقع نمونه ای از این فسیل ها که در جزیره به وفور یافت می شوند، مربوط به توتیای دریایی است. توتیا یا خارپشت دریایی که در میان اهالی جزیره به «زوزو» یا «خارخارو» معروف است، در اعماق کم و معمولا بر ماسه های کف دریا یا مرجانها و در فواصل معینی از یکدیگر زندگی می کنند. این موجودات که توسط تیغ های خود، حرکت می کنند، جهت تغذیه از بازوهایی که در میان این تیغها یا خارها نهفته استفاده می کنند. معمولا از ماسه ها و مواد غدایی شناور در اطراف خود تغدیه می کنند. اما با همه ی اینها کمتر کسی از ارتباط این فسیل ها با توتیاهای دریایی امروز آشنایی دارد.