ایکاریوس - جلبک های دریایی و آنچه باید بدانیم

جلبک های دریایی و آنچه باید بدانیم یکشنبه 30 تیر1387 2

جلبک های دریایی و آنچه باید بدانیم

مصطفی دهقان

ahlejonoob@yahoo.com

اهمیت و کاربرد جلبکهای دریایی از نظر پیشینه تاریخی به قبل از میلاد برمی گردد . در آن زمانها چینیها از صندل های چوبی استفاده می کردند. این کفشها به مرور موجب سفت شدن، ترک خوردن و زخم شدن کف پا می شدند. استفاده از جلبکهای دریایی باعث نرمی و کاهش التهاب پوست و بند آمدن خونریزی از محل زخمها می گردید و حتی خوراکی برخی از آنها ، جهت درمان بسیاری بیماریهای میکروبی وانگلی روده و گواتر استفاده می شد(Teseng1983).

شاید کسانی که در اسفند ماه و یا در تعطیلات عید از سواحل جنوبی کشور دیدن کرده اند متوجه پوششی قهوه ای رنگ و وسیع در امتداد سواحل ماسه ای شده اند. پوششی از علف های دریا که گاهی گام نهادن بر روی همین علف های به ظاهر هرز دریا، چندش آور هم می نماید. در واقع این فرش قهوه ای رنگ و وسیع و البته نرم و طبیعی که سواحل را تیره رنگ می کند جلبک های دریایی یا Seaweed یا Macro Algae می باشند که با نگاهی دقیق و اندکی کنجکاوی در می یابیم که بيش از 185 گونه از جلبكها مصرف غذايي داشته كه از اين مقدار 25 گونه آن به جلبك هاي سبز، 70 گونه آن به جلبكهاي قهوه اي و 90 گونه آن به جلبكهاي قرمز اختصاص مي يابد.

جلبكهاي دريايي با ايجاد جايگاهي مناسب براي زيست بچه ماهيان، تغذيه و توليد مثل انواع آبزيان بسيار حائز اهميت بوده و همچنين حدود 40 درصد فتوسنتز دريايي توسط جلبك ها صورت ميگيرد كه بدين طريق زنجيره اصلي توليد يا توليد اوليه را تشكيل مي دهند. جلبك به لحاظ دارا بودن پروتئين، مواد معدني، ويتامين و اسيدهاي چرب امگا سه ارزش غذایی بسياري دارند.

برداشت تجاري آنها در 35 كشور جهان از نيمكره شمالي تا جنوبي در آبهاي سرد و معتدل تا آبهای استوایی صورت مي گيرد. در ايران جلبك هاي دريايي در سواحل جنوبي كشور از سواحل سيستان و بلوچستان (چابهار) گرفته تا سواحل بندرعباس و قشم و بوشهر و جزیره خارگ فراوان يافت مي شوند كه بر اساس تقسيم بندي گياه شناسان از هر سه گروه جلبك هاي سبز يا كلروفيت، جلبك هاي قهوه اي يا فيتوفيت و جلبك هاي قرمز يا رودوفيت در اين مناطق یافت می شود.

كشور چين يكي از بزرگترين توليد كنندگان جلبكهاي خوراكي در دنيا بوده كه سالانه حدود 5 ميليون تن برداشت مي كند بطوريكه در سال 1999 برداشت لامينارياي آن حدود 5/4 ميليون تن بوده و در حال حاضر نه تنها خود كفا بوده بلكه يكي از بزرگترين صادر كننده لاميناريا است. كشورهايي نظير ژاپن، تايوان،كره و ... نيز مدتی طولاني است که در زمينه برداشت از دريا و پرورش فعاليت دارند و هر ساله ميليونها دلار ارز از توليد و صادرات جلبک، بصورت خام يا عمل آوري شده، بدست مي آورند. حال بد نیست برخی از موارد استفاده ی جلبک ها را به اختصار بررسی کنیم:

- تولید آگار

- استفاده جهت غذای ماهیان آکواریومی

- تهیه روغن از جلبکهای دریایی و تولید اسیدهای چرب ضروری

- تهیه سوخت از جلبک بویژه در تهیه الکل با آلایندگی کم

- تولید افزودنی ( ادویه) و چاشنی غذا

- استفاده جهت درمانهای دارویی گیاهی

- تهیه کرم پوستی جهت مرطوب کردن پوست

- تولید صابون گراسیلاریا

- تولید ماسک صورت

- تولید لوسیون جهت پوست مردان

- تولید شامپو بدن از جلبک

- جهت تولید رول غذای سوشی در ژاپن

- بعنوان رطوبت گیر(تولید بسته های کوچک جهت رطوبت گیر در بسته های شکلات و برنج و دارو )

- عوامل ضد ويروس

اخیراً اثرات ضد باکتریایی ، ضد قارچی و ضد انگلی و در برخی موارد ضد تورمی بعضی از جلبکها به اثبات رسیده است. از این رو بسیاری از کشورهای آسیایی از قبیل ژاپن ، چین، فیلیپین ، تایوان ، تایلند ، اندونزی و هند و همچنین کشورهای آمریکای جنوبی مثل برزیل و شیلی و حتی در سواحل آمریکای شمالی فعالیتهای گسترده ای جهت بهره برداری اقتصادی از این جلبکها برداشته و هر ساله میلیاردها دلار از صادرات آنها بصورت خام یا مشتقات آن به دست می آورند.

- تصفيه فاضلاب:

بعضي از جلبك ها قادرند يونهاي فلزات سنگين نظير روي و كادميم را از آبهاي آلوده جذب كنند و بدين طريق خاصيت سمي آنها را كاهش و يا خنثي كنند.

- كود

جلبكها بخاطر دارا بودن ميزان بالاي فيبر از يك طرف نقش مهمي در نرم كردن بافت خاك و حفظ رطوبت و از طرف ديگر بخاطر دارا بودن مواد معدني و عناصر كمياب اهميت دو چنداني دارند.

- آرد جلبك:

استفاده از آرد جلبك در غذاي دام و آبزيان اولين بار در سال 1960 در كشور نروژ بوده است كه آن هم از جلبكهاي قهوه اي خشك و آسياب شده تهيه شده بود. تقريبا از هر 50 هزار تن جلبك تر برداشت شده حدود 10 هزار تن آرد جلبك بدست مي آيد كه ارزش دلاري آن 5 ميليون دلار آمريكا مي باشد.

نتیجه:

موارد مذکور تنها بخشی از کاربردهای این گیاه حیاتی و مفید بود و با آگاهی از این همه فواید بد نیست که ما هم به جای هدر دادن این همه نعمت های رایگان، با ایجاد مراکز پژوهشی در سواحل جنوبی و شناسایی پتانسیل های دریایی، به ایجاد فرصت های جدید و مناسب شغلی و پژوهشی کمک کنیم و البته با بهره برداری صحیح از این منابع، شاهد این نباشیم که در همسایگی مان، کشورهای عربی حوزه خلیج هم دست به بهره برداری از این منابع زده اند و آنگاه ما بی توجه مانده باشیم به جلبک های نشسته بر ساحل.

نوشته شده توسط ایکاریوس | لینک ثابت |